ΙΒΑΝ Ο ΤΡΟΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΑΙΖΕΝΣΤΑΙΝ

Σκέψεις για τον Ιβάν το τρομερό, του Αϊζενστάιν

 Οι πρώτες εντυπώσεις

Είδα τη ταινία Ιβάν ο τρομερός πρώτη φορά στο Στούντιο, πάνε πολλά χρόνια από τότε (ήμουν μικρότερος από 20 ετών το 1968).

Είδα και τον Α. Νιέφσκυ, το Ποτέμκιν, τον Οκτώβρη. Πρέπει να ήταν την ίδια περίπου περίοδο. Είχα εντυπωσιαστεί από τον Ιβάν, αλλά δεν καταλάβαινα πλήρως το γιατί. Σκέφτομαι σήμερα πως ήμουν ίσως ανέτοιμος για ένα έργο τέχνης τόσο σημαντικό. Αλλά πάλι σκέφτομαι, πως αν για να κατανοήσουμε ένα έργο τέχνης πρέπει να έχουμε κάνει και μεταπτυχιακό, τότε κάτι δεν πάει καλά.

Το σενάριο ήταν καλό, πίστεψα τότε πως ήταν πέρα για πέρα αληθινό σαν ιστορία, αν και, κάτι δεν πήγαινε καλά. Οι σκιές στους τοίχους, τα βλέμματα, οι φωτισμοί, τα πλάνα, τα πρόσωπα, οι στυλιζαρισμένες στάσεις στοχασμού αναιρούσαν το ντοκουμέντο και την ιστορία.

Λάτρεψα το φιλμ εξ αρχής για τη φωτογραφία του που ήτανε ήταν συγκλονιστική. Ένιωθα και κάτι βαθύτερο δίχως να μπορώ να το εξηγήσω. Δεν θυμάμαι, αλλά νομίζω πως ήταν το πρώτο έργο κινηματογραφικής τέχνης που έβαζε τις βάσεις της αισθητικής μου παιδείας. Θυμάμαι πως το 1967 άρχισα να τραβάω τις πρώτες μου φωτογραφίες και η φωτογραφική μου μνήμη ήταν σχεδόν άδεια. Με μάγεψαν οι σκιές του Ιβάν.

Οι συμβολισμοί, το συντακτικό και η γραμματική μου ήταν μάλλον αδιάφορα, όπως πάντα, ειδικά στο σινεμά.

Μετά την επιστράτευση, κι όταν μας άφησαν να επιστρέψουμε στις εργασίες μας, είδα τη «γη» του Ντοβζένκο, και κυριολεκτικά μαγεύτηκα ξανά. Τότε είδα και πολλές ταινίες του Ι. Μπέργκμαν.

Είδα και το αριστούργημα «γη χωρίς ψωμί» του Λ. Μπουνιουέλ αρκετές φορές. Είμαι νομίζω καλός θεατής, έχω δει αμέτρητες ταινίες, λατρεύω το σινεμά, ειδικά αν το φιλμ έχει καλή φωτογραφία.

Αισθάνομαι τόσο αδύναμος μπροστά στην έβδομη τέχνη, που δυο κάμερες που αγόρασα κατά καιρούς, χάθηκαν στη σκόνη. Δεν νομίζω ότι δικαιούμαι να προσβάλω τους κινηματογραφιστές με τις δικές μου κακοτεχνίες όταν έχω δει τόσες θαυμάσιες ταινίες.

Τέχνη και πολιτική

Για τη κομματική τέχνη δεν είχα ακούσει τίποτα.

Μετά το 1990, ίσως και αργότερα, διάβασα σε κάποια ιστορία της αισθητικής της φωτογραφίας πως υπήρχε και αυτό το είδος της τέχνης, δηλαδή η κομματική. Έτσι σκέφτηκα να δω από την αρχή όλες τις «κομματικές» ταινίες του Αϊζενστάιν, και με το άλλο μάτι, το υποψιασμένο.

Κυκλοφόρησαν του και σε DVD, έτσι πέρα από το πανί που τις είχα απολαύσει, τις παρακολούθησα και στο γυαλί από το καναπέ του σπιτιού και στη ψηφιακή οθόνη του προβολέα.

Τη μαγεία της ταινίας   «γη» δεν ξέρω τι λέτε, τι λένε, αλλά καμιά ταινία του Σεργκέι δεν μου τη μετάδωσε.

Ωστόσο το θέμα είναι ο δύσκολος «Ιβάν ο τρομερός».

Αρχικά, πίστεψα πως ο Ιβάν υπήρξε ιστορικά, όπως παρουσιάστηκε στη ταινία. Δηλαδή πως ήταν ένας άρχοντας, ένας πρίγκιπας-πατριώτης που ένωσε τους Ρώσους, που αγαπήθηκε από το λαό γιατί κυνήγησε τους άρχοντες και τους κακούς τσιφλικάδες, τους προύχοντες και τους εχθρούς της μεγάλης Ρωσίας. Από όλες τις σκηνές, είχα ξεχάσει τις περισσότερες, θυμόμουν όμως τα πλάνα με το Ιβάν να κοιτάζει πέρα μακριά, τις σκιές στους τοίχους, τις σκηνές όπου αποφασίζει πλέον ότι θα είναι μόνος και  θα γίνει τρομερός.

Είχα ξεχάσει πως τον δείχνει και παιδί, θυμόμουν μια σκηνή που δεν έφταναν τα πόδια του κάτω, κι όμως ήταν σημαντικός αλλά περιστοιχισμένος από αρπαχτικά.

Μου άρεσε κυρίως ο τρομερός Ιβάν για τη φωτογραφία. Καλό ήταν και το σενάριο αν και αρκετά σημεία δεν τα «έπιασα» με το πρώτο, ούτε με το δεύτερο, ούτε καν με το τρίτο πέρασμα. Την έχω δει πολλές φορές τη ταινία και πάντα στην αρχή με απορροφούσε για λίγο το σενάριο, μετά η άριστη αλλά στυλιζαρισμένη ηθοποιία, μετά οι φωτισμοί και τα κάδρα, τα σκηνικά, το έπος, τα πρόσωπα, οι σκιές κυρίως, τα βλέμματα. Μετά τα πρώτα 10 λεπτά, ταξίδευα, ζούσα, στα κάδρα του έργου, ξεχνούσα και γραμματική και συντακτικό και σενάριο, ειδικά αυτό. Απλά έβλεπα!

Μέχρι πρόσφατα, δεν είχα προβληματιστεί σοβαρά αν έστεκε στα μυαλά του ο Ιβάν (αν και κάτι έδειχναν τα πλάνα και τα μάτια του πρωταγωνιστή), αλλά και καρφάκι δεν μου καιγότανε, εφόσον ως έργο κινηματογραφικής τέχνης με μάγευε με τους ηθοποιούς και τη θαυμάσια φωτογραφία. Λάτρεψα περισσότερο τον «εύπεπτο» Αλέξανδρο Νιέφσκυ εξ αιτίας και του υπέροχου ορατόριου του Προκόφιεφ. Έχω δει σαφώς περισσότερες φορές αυτό το έργο από τον Ιβάν.

Ο Ιβάν ο τρομερός το 2014

Η πρόκληση να δω και πάλι τον Ιβάν ήρθε στα καλά του καθουμένου ένα κρύο βράδυ του χειμώνα του 2014, όταν φούντωσαν οι ταραχές στην Ουκρανία.

Έχω διαβάσει πλέον πάρα πολλά για την ιστορία της νεώτερης Ευρώπης, της Ελλάδος, για τον Ι. Στάλλιν, τον Α. Χίτλερ και τα άλλα «καλά παλικάρια» της εποχής 1935-1955, τη δίκη της Νυρεμβέργης, τους συμμάχους μας, τη περεστρόικα, έζησα τη καταστροφή των δίδυμων πύργων, τους βομβαρδισμούς της Γιουγκοσλαβίας, την Αργεντινή, τα μνημόνια, και τόσα άλλα. Δεν είμαι πλέον ο απονήρευτος θεατής ή αναγνώστης του γλυκού νερού του 1967-68.

Η τελευταία παρακολούθηση της ταινίας «Ιβάν ο τρομερός» συνοδεύτηκε από την ενεργοποίηση των σχολίων του Αϊζενστάιν, τις οδηγίες για τη γραμματική και το συντακτικό του θαυμάσιου αυτού έργου τέχνης. Αυτά τα βοηθήματα τα απόφευγα σαν το διάολο το λιβάνι. Ήθελα να ανακαλύψω μόνος μου τη τέχνη, η να μείνω ο απλός νεαρός του 67-68 της πρώτης επαφής με τον Ιβάν.

Μετά από όσα διάβασα, ίσως να μη τα διάβασα και όλα όσα έχουν καταγραφεί, έχω σχηματίσει άποψη δική μου.

Ναι, ο Ιβάν είναι η κομματική τέχνη στο κορύφωμά της, δείχνει μόνο όσα θέλει να δείξει η κομματική γραμμή και αφήνει να εννοήσουμε πως ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.

Ο σκοπός δεν απαλλάσσει την ηγεσία από τη Σταλινική θηριωδία, που υπήρχε και τότε, την εποχή του Ιβάν, αλλά σε μικρότερη έκταση. Ωστόσο, για τον απλό λαό η τέχνη είναι μια δικαιολογία, μια προετοιμασία για τα όσα πρέπει να υποστεί για το καλό της χώρας. Λες και η χώρα δεν είναι ο λαός της. Έτσι ο Ιβάν ο τρομερός ολοκληρώθηκε και προβλήθηκε με τις ευλογίες του Στάλιν.

Μόνο που η τέχνη τον ξεπέρασε πολύ γρήγορα.

Στον Ιβάν, η θηριωδία είναι επική, εξιδανικευμένη, εξωραϊσμένη, επιβάλλεται για το καλό της μητέρας Ρωσίας. Μας κάνει συνένοχους στα φονικά του ο Ιβάν, τα αποδεχόμαστε σαν μονόδρομο. Πολλές φορές σκέφτηκα πως βλέπουμε έργο του Σενέκα, ή του Σαίξπηρ.

Δεν μας δείχνει ο Σεργκέι τίποτα για τους απλούς Ρώσους από όσα έπαθαν, ή θα πάθουν στο όνομα της Ρωσίας τους, δεν μας δείχνει ότι νικήθηκε στο πόλεμο από τους τότε ενωμένους σύμμαχους. Πρέπει να έχουμε διαβάσει ιστορία για να καταλάβουμε ότι ο Ιβάν, ο Χίτλερ, και ο Στάλιν,  φοβόντουσαν πάντα τους ενωμένους εχθρούς τους και αμέσως μετά τους ίδιους τους πολίτες τους.

Όμως πρέπει να κατανοήσει ο καθένας, πως ο σκηνοθέτης δεν κάνει ντοκιμαντέρ για τη ζωή και το έργο του Ιβάν. Ο δημιουργός κάνει τέχνη με αφορμή τον Ιβάν. Παίρνει το όποιο πραγματικό βρήκε και κάνει τη θαυμάσια, υπέροχη υπέρβαση.

Ντοκουμέντο

Έχει καταγραφεί μια εκτεταμένη συζήτηση σχετικά τον Ιβάν το τρομερό όπου ο Ιωσήφ λέει τις απόψεις, δίνει τις γραμμές του (κομματική τέχνη ήταν εξ άλλου). Αλλά αμφιβάλλω αν είχε κατανοήσει πλήρως το μήνυμα της αριστουργηματικής ταινίας. Το τρόμο και την αθλιότητα του ολοκληρωτισμού που διαφεντεύει, ή του διαφεύγει, ή δεν το συμφέρει να κατανοήσει.

Ο Στάλιν στη συζήτηση λέει πως φοβόταν τους γερμανούς και το Χίτλερ. Αργότερα, προς το τέλος του πολέμου, έλεγε πως δεν φοβότανε το Χίτλερ, αλλά τους νικητές και ενωμένους συμμάχους μετά το τέλος του πολέμου.  Και είχε δίκιο. Το βλέπουμε στη σημερινή Ρωσία και τώρα στην Ουκρανία. Ο Χίτλερ, φοβόταν πρώτα το δανεικό κεφάλαιο, μετά τους Εβραίους, μετά τους μπολσεβίκους του Στάλιν και μετά τους συμμάχους. Αυτά που καταγράφηκαν στη δίκη της Νυρεμβέργης, αυτά δείχνουν και αξίζει να τα μελετήσει ο καθένας. Το αρχιπέλαγος Γκούλαγκ άργησε να βγει στις προθήκες των βιβλιοπωλείων και ο συγγραφέας κατηγορήθηκε ακόμη και ως ακροδεξιός! Η Γερμανία και πάλι μπήκε ανάχωμα στους Ρώσους και τους δυτικούς. Τρελός ο Χίτλερ, αλλά ως ηγέτης έπεισε το λαό, όπως και ο Στάλιν, όπως και ο ψυχοπαθής Ιβάν με το τρόμο και τη βία. Μόνο έπεσαν και οι ίδιοι στη παγίδα του τρόμου.

Ο Ιβάν ο τρομερός ως έργο τέχνης, και τα σχόλια που βρήκα για το πως έγινε η ταινία, μου έδειξαν περισσότερα πράγματα, βρήκα ιστορικά ντοκουμέντα για τη ζωή και το έργο του πρίγκιπα που παρά τη παραφροσύνη του ένωσε τις Ρωσίες σε μια μεγάλη Ρωσία. Παρά τις κρίσεις και τη θηριωδία, έγινε ηγέτης και κάπου λέει δια στόματος του Ιβάν ο Αϊζενστάιν, πως αυτός που διστάζει να κάνει αυτό που κρίνει πως πρέπει να γίνει δεν μπορεί να είναι τσάρος, δηλαδή καίσαρας, δηλαδή δικτάτορας. Με λίγα λόγια, ο Αϊζενστάιν δια στόματος  Ιβάν μας λέει πως ο Ι. Στάλιν ότι κάνει, καλώς καμωμένο ας είναι αφού είναι για το καλό της μεγάλης Ρωσίας. Μα, ο Χίτλερ, άλλα έλεγε;

Αν ξεχάσουμε τη κομματική γραμμή, κι αν δούμε ψύχραιμα τη ταινία, καταλαβαίνουμε ένα πράγμα. Ισχύς, μεγαλείο, επικράτηση, δίχως κρεβάτι του Προκρούστη, δηλαδή θύματα, δεν γίνεται.

Ο Ιβάν μένει ορφανός, πάντα μόνος του, γρήγορα μαθαίνει, βλέπει, καταλαβαίνει ότι δίχως ισχύ δεν τα βγάζει πέρα, δίχως να σπάσεις αυγά ομελέτα δεν γίνεται. Ο σκοπός του είναι μεγάλος, είναι ιερός, πάνω από τον ίδιο, έτσι μας δείχνει ο σκηνοθέτης. Ιστορικά από όσα βρήκα, μάλλον έτσι ήταν και στη πραγματικότητα, έτσι πίστευε. Δεν έχει κανένα δικαίωμα στη προσωπική ευτυχία, ούτε στη σωτηρία της ψυχής του ο Ιβάν, μέσα στη μοναξιά και τη τρέλα του συστήματος και της ζωής, ο Ιβάν δεν κάνει πίσω. Είναι ο ήρωας, μόνος εναντίον όλων, και ακόμη χειρότερα, ενάντια και στον εαυτό του. Δεν κάνει πίσω αν και αμφιβάλει σύμφωνα με το σενάριο για το αν είναι σωστές οι δράσεις και επιλογές του για τη σωτηρία της ψυχής του. Κανείς δεν υπάρχει γύρω του να του πει τι είναι σωστό, τι είναι πρέπον, και αυτοί που σαν πιστά σκυλιά τον περιτριγυρίζουν, καταλαβαίνει πως είναι σαν τους άλλους, κι ας δείχνουν διαφορετικοί. Ο τσάρος, είναι μόνος πάνω από όλους και μόνος του σηκώνει το δικό του σταυρό. Πολιτική; ή συνείδηση;

Ένας καλόγερος μόνο προσπαθεί ίσως να γίνει η φωνή της συνείδησης του, τον ταπεινώνει δημόσια.  Όμως αν τον ακούσει, πρέπει να βαδίσει δημοκρατικά, με τους διεφθαρμένους βογιάρους, σεβόμενος και το τελευταίο ρουθούνι, πράγμα που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη διάρκεια της ζωής, της εξουσίας, της σύντομης ανατροπής που οραματίζεται, που γνωρίζει πως υπάρχει βία να γίνει σε αυτή τη ζωή, από αυτόν, για το καλό της μητέρας Ρωσίας.

Το όλο ιστορικό θέμα βόλευε το Στάλιν ως προπαγάνδα. Ωστόσο μόνο η άριστη ηθοποιία του πρωταγωνιστή μας αφήνει από τη πρώτη παρακολούθηση της ταινίας να υποπτευθούμε τη τρέλα και το τρομερό δράμα του Ιβάν. Αν και τώρα βλέπω τη ταινία με άλλο μάτι, εγώ καταλαβαίνω πως όλη η ιστορία, όχι μόνο της Ρωσίας, αλλά όλου του ανθρώπινου γένους περιέχεται στο φιλμ αυτό.

Τρόμος και αθλιότητα του τρίτου Ράιχ, τρόμος και αθλιότητα η ζωή του Ιβάν.

Άνθρωποι υποφέρουν πάντα αναίτια  για ένα σκοπό, ένα στόχο που παραμένει ακατάληπτος για τον απλό πολίτη.

Τι νόημα έχουν εκατομμύρια θύματα στους δυο παγκόσμιους πολέμους; Τι νόημα έχουν τόσα θύματα μετά, με τις  εκκαθαρίσεις του Στάλιν; Για ποιά Ρωσία πέθαναν τόσοι Ρώσοι; Για ποιά μεγάλη Γερμανία οι γερμανοί; Γιατί και πάλι η Ουκρανία θα γίνει κομμάτια; Θα βρεθεί και πάλι ένας Νιέφσκυ, ένας Ιβάν να τους ενώσει; Δεν αναρωτιέμαι για το Χίτλερ, αυτός ήταν λέει… τρελός. Ο Ιβάν τι ήτανε; Τι πραγματικά τον τρέλανε;

Υπήρξε ο Ιβάν, η ιστορία δεν τον έχει μεταξύ των αγίων, δείχνει να τον έχει μεταξύ των αιμοδιψών ηρώων, αλλά οι ήρωες επιζούν μόνο στη κόλαση που αυτοί δημιουργούν, ή τη βρίσκουν στο δρόμο τους.

Ο Ιβάν, δεν ήταν ίσως ο ιδανικός ήρωας που μας έδηξε ο Αϊζενστάιν και που έλαβε την έγκριση του κόμματος.

Ταυτίζουμε τον Ιβάν, με το Τσερκάσωφ, άλλοτε ονειροπόλος, άλλοτε νέος, άλλοτε γέρος, άλλοτε κολασμένος, άλλοτε μισότρελος, ελάχιστες στιγμές καλός, αλλά πάντα μόνος, τρομερός και τρομαγμένος. ‘Άριστος σοβιετικός καλλιτέχνης οΤσερκάσωφ, δεν θα μπορούσε άλλος να κάνει τον Ιβάν το τρομερό.

Ασκεί την εξουσία προς όλους, δεν χαρίζεται σε κανένα ο Ιβάν, ακόμη κι όταν χάνει, τελικά κερδίζει σε ισχύ. Η ταινία είναι έργο τέχνης, είναι εγκεφαλική, δεν είναι άμεσα κατανοητή ίσως και αυτό είναι πρόβλημα για το ευρύ κοινό. Προσωπικά προτιμώ η τέχνη να είναι όσο ποιο απλή γίνεται, να επιτρέπει πολλαπλές θεάσεις, αλλά εύπεπτες. Ως θεατής προσέγγισα πάντα τον Ιβάν, από άγνοια, ή από συγκίνηση, πάντα με το συναίσθημα, ποτέ με τη λογική. Τώρα που ξέρω πολλά περισσότερα, θα τη δω ξανά μετά από καιρό, για να την απολαύσω περισσότερο. Να δω με τη λογική πως θα ξεμπλέξω, πως θα απαλλαγώ από αυτήν. Τελικά, δεν έχει σημασία πόθεν προέρχεται η τέχνη, αρκεί να είναι τέχνη, όπως η ταινία «Ιβάν ο τρομερός», που ήταν τρομερός για όλους. Ήταν και για τον εαυτό του να ήταν ακόμη ποιό τρομερός, γιατί ήταν εντελώς μόνος.

Αναρωτιέμαι αν ο Στάλιν ως κομματικός ανώτατος καθοδηγητής είχε παρακολουθήσει και κατανοήσει πλήρως τον Ιβάν, γιατί την πραγματική ιστορία του πρέπει να τη γνώριζε ελάχιστα. Ο ίδιος παραδέχτηκε πως δεν είχε πλήρη γνώση της ιστορίας αυτής. Και έτσι πρέπει είναι, κάποιος θα πρέπει να τον είχε πληροφορήσει ότι ο Ιβάν πρώτος δημιούργησε προσωπική εσωτερική αστυνομία, αφοσιωμένη πλήρως στον Τσάρο. Τη μοναξιά πάντως του Ιβάν την ήξερε σίγουρα, τη ζούσε, και για το λόγο αυτό έκανε ότι έπρεπε να κάνει κατά την άποψή του καθαρίζοντας τακτικά το περιβάλλον του από τους πιθανούς αντιπάλους της μεγάλης Ρωσίας, όπως έκανε κι ο Ιβάν μερικούς αιώνες πριν. Με τη λογική αυτή, δεν ανησυχούσε ο Στάλιν για το Χίτλερ αφού περίπου τα ίδια έκανε και μάλιστα ήταν ο πρώτος διδάξας πριν ο Αδόλφος αναρριχηθεί στην εξουσία του βασικού και παραδοσιακού εχθρού της Ρωσίας.

Πέρα από τρέλα, στόχους, μοναξιά, ιστορία, σενάριο, σκοπιμότητες, γραμματική, συντακτικό, ακαδημαϊσμούς, φιλολογία, αντιρρήσεις, το φιλμ αυτό είναι από τα πλέον σημαντικά για πολλούς λόγους. Την επόμενη φορά θα το δω και δίχως υπότιτλους για να απολαύσω περισσότερο τη ρωσική γλώσσα. Κι ας μη καταλαβαίνω τι λένε. Τώρα γνωρίζω, θυμάμαι καλά το σενάριο, θα ξεφορτωθώ τους υπότιτλους και τη λογική μου.

Εγώ κατάλαβα από τη πρόσφατη παρακολούθηση πως το βασικό θέμα δεν είναι ο Ιβάν αλλά η τρομακτική μοναξιά του ανθρώπου που ασκεί εξουσία. Όταν είδα πρώτη φορά το φιλμ, δεν σκέφτηκα κάτι ανάλογο, είχα φίλους, εργασία, όλο το μέλλον μπροστά μου, δεν ήξερα πως κινούνται τα νήματα της πολιτικής, ούτε ήμουν ακαδημαϊκός του σινεμά. Απλός και άδολος θεατής ήμουν.

Τώρα βλέπω τη ζωή ενός ανθρώπου που από παιδί ξέμεινε από γονείς, δεν είχε φίλους, και αυτοί που είχε τον άφησαν νωρίς από θανατικό. Δεν είχε σε ποιον να γείρει, ποιόν να συμβουλευτεί. Τη πρώτη, τη μοναδική, αγαπημένη του σύντροφο τη φαρμάκωσαν. Παντρεύτηκε από όσα γράφουν οι ιστορικοί άλλες δυο φορές, αλλά ήταν τυπικοί γάμοι, κοινωνικά συμβόλαια. Για να μην έχει στήριγμα πουθενά, τον άφησαν όλοι. Σύμφωνα με το σενάριο τον άφησε και ο φίλος του ο μοναχός, που αργότερα τον έκαναν άγιο.

Μόνος, μόνος, μόνος. Πως να αντέξει και να μη πέσει στο παραλογισμό, πως να μην ενδώσει στη δύναμη της εξουσίας, πως να μη κρατηθεί από ένα μόνο όραμα, την ενωμένη Ρωσία.

Ακόμη μια περίπτωση όπου η τέχνη ανατέμνει τη μοναξιά του ανθρώπου στη κορυφή!

Γιάννης Γλυνός

Advertisements

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s