Ελευθερία, ή μούγκα στη στρούγκα;

Η φωτογραφία είναι τέχνη, και με το νόμο, αλλά…

Η λογική του παράλογου.

Θυμάμαι τα πρώτα χρόνια που άρχισα να τραβώ φωτογραφίες, θυμάμαι το πόσες φορές μου απαγόρευσαν τη φωτογράφιση μέχρι και το σωτήριο έτος 2011. Μετά; βαρέθηκα.

Θυμάμαι επίσης τι έγινε μετά την ευαισθητοποίηση ξαφνικά όλων για τα «ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα» και γίνομαι έξαλλος από οργή που δεν μπορώ όμως να εκδηλώσω.

Μπορώ όμως να γράψω!

Θα καταγράψω μερικές περιπτώσεις εμπλοκής με χρονολογική σειρά καθώς έχει ενδιαφέρον να θυμόμαστε τις περιπέτειες της φωτογραφίας και των φωτογράφων στην Ελλάδα.

Πριν το 2000, δεν υπήρχαν απαγορεύσεις παρά μόνο σε περιοχές περιφραγμένες του Υπ. Εθν. Άμυνας (στρατόπεδα κλπ). Όταν ξεκίνησαν οι διαδικασίες για τη τέλεση των Ο.Α. του 2004 για το καλό μας και την ασφάλειά μας μπήκανε σειρά από απαγορεύσεις φωτογράφισης σε διάφορα σημεία, για το φόβο της τρομοκρατίας!

Όλα αυτά άνοιξαν τους ασκούς του Αίολου, και το τραγικό είναι πως παραμένουν οι απαγορεύσεις, και η τρομοκρατία καλά κρατεί.

Δεν υπάρχει πλέον χώρος, οπουδήποτε, όπου δεν θα βρεθεί κάποιος, υπάλληλος ιδιωτικής ασφάλειας, ή πονηρός που το παίζει εύθικτος (που μπορεί να είναι και κλεφτρόνι) που δεν θα σου τη πέσει με τσαμπουκά και δεν θα σε προσβάλει. Θα σου ζητήσει τη μηχανή, θα σου σβήσει ότι αρχείο έχεις, και αν έχεις κινητό, θα σου το πάρει κι αυτό, με το έτσι θέλω. Αν έχεις μηχανή με φιλμ, θα την ανοίξει και το φιλμ θα καταστραφεί. Αλήθεια με ποιο δικαίωμα και τι κάνει ο νόμος;

Ποιος νόμος; Έλα ντε.

Δίπλα σε κάποιο αστυνομικό ίσως τη γλυτώσεις και σωθούν οι φωτογραφίες, αν έχεις πάρει φυσικά, γιατί οι περισσότεροι είναι γνώστες και σπάνια αυθαιρετούν.

Οι παρατηρήσεις, οι προσβολές και οι ενοχλήσεις θα έρθουν συνήθως και συχνά από το πουθενά. Ακόμη κι αν απλά κοίταξες ένα εγκαταλειμμένο, ρημαγμένο, υπόλοιπο από σπίτι μέσα από το σκόπευτρο, και ακόμη κι αν δεν υπήρχε σίγουρα ψυχή εκεί γύρω, θα βρεθεί κάποιος καλοθελητής, ή γείτονας, που θα σε τραβάει στο τμήμα γιατί φωτογράφισες το σπίτι του! Το έχω πάθει και αυτό.

Υπάρχει κάτι σημαντικό στη προστασία των προσωπικών δεδομένων. Η αρχή έχει μόνο συμβουλευτικό χαρακτήρα. Σίγουρα πολλοί από εμάς δεν θέλουμε να μας φωτογραφίζουν όταν ιδιωτεύουμε, και δικαιούμαστε να απολαμβάνουμε τη φύση και τη παρέα μας σε δημόσιο χώρο. Ωστόσο τι γίνεται όταν κάποιοι παρανομούν ασύστολα και απροκάλυπτα; Τι γίνεται όταν ο φακός από καθαρή τύχη τους καταγράφει; Τρέχα ξέμπλεκε να αποδείξεις πως δεν είσαι ελέφαντας!

Όμως υπάρχει κάτι τρομακτικό ως προς το ότι η φωτογραφία ατυχώς, και κατά το νόμο είναι ΤΕΧΝΗ.

Το τρομαχτικό και παράλογο είναι πως είναι η μοναδική αναγνωρισμένη τέχνη που μπορεί ο καθένας κυριολεκτικά να τη λογοκρίνει απαγορεύοντας τη φωτογράφιση γιατί έτσι του ήρθε. Η ελευθερία της τέχνης και της δημιουργίας δεν ισχύει για τη φωτογραφία, όπως ισχύει για όλες τις άλλες τέχνες. Μπορεί επίσης ο καθένας να στραπατσάρει μια φωτογραφία σου, να τη μουτζουρώσει, θολώσει, περικόψει, ρετουσάρει, να τη σκίσει, να την αλλοιώσει με το ειδικό πρόγραμμα έτσι που ως ντοκουμέντο, ή ως έργο τέχνης να μην έχει καμιά, μα καμιά απολύτως αξία.

Αυτό το βλέπουμε καθημερινά πλέον και από όλα τα ΜΜΕ.

Ο φωτογράφος, δεν έχει πλέον κανένα λόγο στο έργο του.

Η αντιγραφή, είναι το ελάχιστο που θα πάθει μια φωτογραφία και τελικά οι φωτογράφοι δεν έχουν καμιά ελευθερία στο να δείξουν κάτι παρά μόνο με κίνδυνο της ζωής τους, ή με τραγικές δικαστικές περιπέτειες που και κοστίζουν και τραβάνε σε βάθος χρόνου.

Και πράγμα περίεργο, όλοι όσοι κόπτονται για τα «ευαίσθητα προσωπικά μας δεδομένα», τις κάμερες κλπ, δεν έχουν αρθρώσει ποτέ, έστω μια λέξη για το ότι αν και είναι τέχνη η φωτογραφία, ο φωτογράφος, κανένας φωτογράφος, δεν είναι ελεύθερος να δημιουργήσει, ούτε καν να κοιτάξει, να ερευνήσει το θέμα του μέσα από το σκόπευτρο. Αυτό δηλαδή που κάνουν συνεχώς οι κάμερες από ψηλά, αν το κάνει ο φωτογράφος από το έδαφος για να δημιουργήσει μια φωτογραφία, θα πάει μέσα για τα περαιτέρω… Προσέξτε η αγριάδα και οι τσαμπουκάς ξεκινάει δίχως ο εγκάθετος να ξέρει αν πήρες φωτογραφία, ή απλά κοίταξες.

Ιστορικά λοιπόν.

1968, Μοναστηράκι, Κυριακή, δέχτηκα απειλές και παρατηρήσεις από εξαθλιωμένο ζητιάνο τουρίστα, γιατί κοίταξα προς το μέρος του. Αν και δεν πήρα φωτογραφία τις μούντζες που έστειλε, πράγμα που έπρεπε να κάνω, αυτός συνέχισε να βρίζει και να απειλεί.

Λίγη ώρα μετά, ένας άλλος έβρισε τη μάνα μου γιατί φωτογράφιζα γενικώς και αόριστα, αλλά αυτόν από αντίδραση τον φωτογράφισα!

1972, υπηρετούσα ως φωτογράφος, ήμουν στη στρατιωτική παρέλαση, ήμουν με τη στολή μου και εκτελούσα διατεταγμένη υπηρεσία. Ήρθε αστυνομικός και με έπιασε από το χέρι να φύγω από τη νησίδα γιατί δεν επιτρέπεται να φωτογραφίζω. Και βέβαια, του έδειξα υπερήφανος τις «σαρδελίτσες» μου με το ελεύθερο χέρι και του είπα:

– συνάδελφε, σε εμένα δεν έχετε καμιά εξουσία! Κάτω παρακαλώ τα χέρια! Και το επεισόδιο έληξε.

Όμως οι οργανωμένοι επαγγελματίες λύσσαξαν από απέναντι.

1980, Σύρος, φωτογραφίζω με άδεια από τον ΕΟΤ, μόλις έστησα το επαγγελματικό τρίποδο με τη ογκώδη Field Linhof 4X5 απέναντι από το νεοκλασικό, μου την έπεσε το περιπολικό, με 3 χωροφύλακες.

– Άδεια-δίπλωμα, δηλαδή:

Ταυτότητα και ακολουθήστε μας.

Μέχρι να τελειώσει η εξακρίβωση, και η μικρή ανάκριση, μέχρι να διαβάσουν την άδεια, αν κατάλαβαν τι διάβασαν, έφυγε ο ήλιος.

Είπα όμως: Χούντα εσείς; Χούντα και εγώ.

-Πάρτε τηλέφωνο το γραμματέα στον ΕΟΤ.

Ακούστηκαν κάτι φωνές…

 Μετά από λίγο ήταν σαν βρεγμένες γάτες, παρακαλώ.

Έτσι έγινε η φωτογράφιση και με την, άδεια της χωροφυλακής.

2000, παζάρι στην Έδεσσα. Κρατώ μια τεράστια Pentax 6X7, παίρνω μια φωτογραφία το πολύχρωμο πλήθος κρατώντας ανάποδα και όσο γίνεται ποιο ψηλά επάνω από το κεφάλι μου τη μηχανή δίχως να δίνω προσοχή τι υπάρχει. Μόνο κεφάλια είδα.

Μου τη πέφτει ένα τύπος, και μου λέει το κλασσικό:

-Ασφάλεια!

Κατεβάζω τη μηχανή και κοιτάζω να δω ποιος μίλησε. Βλέπω ένα μαντράχαλο.

-και λοιπόν;

-Γιατί με φωτογράφισες;

-Γιατί με κάλεσε ο δήμαρχος, έχω έρθει από την Αθήνα για να πάρω φωτογραφίες για ένα λεύκωμα.

-Ναι αλλά είμαι ασφάλεια!

-Και λοιπόν; Αν είσαι κακώς το λες, γιατί εγώ δεν μπορώ να ξέρω μέσα σε τόσο κόσμο ποιος είναι τι. Ούτε και να σου ζητήσω στοιχεία μπορώ. Μπορώ να δω την ταυτότητά σου; όχι βέβαια. Φώναξε λοιπόν ένα κανονικό αστυνομικό, και μέχρι τότε ταυτότητα δική μου δεν έχει. Θα, περιμένω, αλλά μην με αργείς.

Επιμένει και τότε παίρνω ανάποδες. Του κατεβάζω τα περί Ελληνικού συντάγματος, ελευθερίας εργασίας, παρεμπόδισης άσκησης εργασίας, δημάρχου κλπ. Τελικά έφριξε, τα μάζεψε και χάθηκε στο πλήθος!

-Μωρέ μπας και ήτανε; Ίσως και να ήταν.

Ταυτότητα ειδικού δημοσιογράφου καλεσμένου σε ειδική έκθεση υψηλής ψηφιακής τεχνολογίας, καρφωμένη στο στέρνο μου, να κάνει μπαμ. Εγώ είμαι κι όχι άλλος! Helexpo 2003, έχουν ήδη σκάσει μερικές μπόμπες στο εξωτερικό σε επιχειρήσεις αμερικανικών συμφερόντων. Στην έκθεση υπάρχει και μηχάνημα ανίχνευσης, αλλά κανείς δεν ασχολείται. Μόλις βγάζω τη μηχανή, μα δεν πρόλαβα να τη φέρω στο μάτι, μου τη πέφτει η κοπέλα security με ύφος (σε τσάκωσα ανθρωποειδές)!

Της δείχνω τη κάρτα μου , τη ταυτότητα αλλά δεν κατέχει πράμα.

-Ακολουθείστε με στο προϊστάμενο μου λέει αφού επικοινώνησε πρώτα.

Ε-όχι, της λέω. Αν πάω κάπου, θα είναι ή στην έκθεση για να δω και να φωτογραφίσω, δηλαδή να κάνω την εργασία που μου ανάθεσαν, ή θα φύγω, και φυσικά θα πως εσείς (όνομα), δεν με αφήσατε να κάνω την εργασία μου!

Και μιλάμε ήταν ΙΒΜ, ΗΡ, κλπ.

Τελικά, πήγαμε σε ένα γραφείο, ήμουν έτοιμος για όλα. Τα είχα πάρει!

Και ακούστε τώρα το μεγάλο αστείο και θαυμάστε την άπειρη ομορφιά του παράλογου.

-Μας συγχωρείτε, αλλά δεν επιτρέπουμε τις φωτογραφίες για λόγους ασφάλειας!  Μου είπε με ύφος ένας που το έπαιζε προϊστάμενος.

-Αλήθεια; Του είπα.

-Και τι ήρθα να κάνω; Να σας δω;

Σιωπή.

-Και δεν μου λέτε, στην είσοδο υπάρχει μηχάνημα ανίχνευσης, ψάξατε κανένα; Εγώ τώρα, σας ερωτώ, ξέρετε μήπως τι έχω μέσα στην ακριβή φωτογραφική μου τσάντα; Μήπως να αδειάσετε την έκθεση; Ειλικρινά, με έπιασε τρόμος και θα φύγω το ταχύτερο από εδώ. Θα πω σε όλους τους συνάδελφους να κάνουν το ίδιο και έτσι θα πάει χαμένη η έκθεση!

Κάγκελο οι ασφαλίτες!

Έδωσε ο προϊστάμενος εντολή από τον ασύρματο να με αφήσουν να φωτογραφίσω. Και φυσικά δεν του έδωσα γη να σταθεί. Του είπα:

-μα, αγαπητέ μου, εγώ είμαι μόνο το πρόβλημα; Έχουν καλέσει οι άνθρωποι οι εκθέτες όλα τα ΜΜΕ!

Αυτά λοιπόν στη χώρα της ελευθερίας και της δημοκρατίας του Περικλή, κι όχι του 1967-2017.

Γιάννης Γλυνός

Advertisements